Görüş ve Önerileriniz İçin MSN , E-posta : doganaymurat@gmail.com
ANLAYANA… Çiftçiye yağmur, yolcuya kurak; cümlenin muradını verecek Hakk… Türk Atasözü Geçmişte yaşadığımız finansal krizler yapısal sorunlarımızdan kaynaklanmışken içinde bulunduğumuz finansal kriz başlangıç itibariyle gelişmiş ülkelerden ortaya çıkan ve tüm ülkeleri etkileyen bir boyuttadır. Ekonomide her şeyin tam anlamıyla yolunda gittiği bir dönemde ne olmuştu da işler tersine dönmüştü? Pek çok TV programında, gazetelerde, dergilerde bu konuyla karşılaşmışsanız da küresel finans krizin başlangıcını mümkün olduğunca özetleyerek sizlere aktarmaya çalışacağım. Daha sonraki yazılarımda da küresel finans krizinin ekonomideki etkilerini, diğer ülkelerin hazırladıkları önlemlerle birlikte krizin reel sektöre yansımalarını ve kriz sonrası olası gelişmeleri sizlere daha kısa aralıklarla aktarmaya çalışacağım. *** İçinde bulunduğumuz finansal krizin başlangıcı kimilerince para standardının değiştirilmesine hatta daha da eskiye dayandırabilmekte kimilerince de 2007 yılına dayandırılsa da asıl sorunlar yumağının başlangıcı 2001 yılında ABD'de oluşan "internet balonu" sonrasında uygulanan politikalara dayanmaktadır. 2001 yılında teknoloji hisselerine olan aşırı ilgi bu hisselerin fiyatlarını yükseltmiş ve borsalardaki artıştan bireysel yatırımcılar da yararlanmışlardır. Ancak daha sonrasında sektördeki aşırı değerlenen bu hisselerin yalnızca internet sitesinden oluştuğunun, değer oluşturacak herhangi varlığının bulunmadığının fark edilmesiyle yatırım yapan kuruluşlarda büyük zararlar ve iflaslar yaşanmıştır. ABD Merkez Bankası (FED) bu dönemde oluşan krizden kurtulmak amacıyla faizlere müdahale ederek faizlerin %1 seviyelerine kadar gerilemesini sağlamıştır. Faizlerin düşmesi uluslararası piyasalarda da sermaye maliyetinin düşmesini sağlarken doların değer kaybetmesine neden olmuştur. Bu süreçte politik gelişmelerle birlikte emtia (altın, petrol, bakır, demir…) fiyatlarının yükseldiği ve yatırımcıların özellikle gayrimenkul yatırımlarına ilgisinin arttığı görülmüştür. Faiz oranlarının çok düşük seviyelere gerilemesi ve gayrimenkullerin fiyatının sürekli artması yatırımcıların daha fazla kazanma hırsıyla birlikte risk alma iştahını artmıştır. Finansal kuruluşlar mortgage sistemini kullanarak NINJA (No Income, No Job, No Asset) olarak adlandırılan yüksek getirili ancak düşük kaliteli (yüksek riskli) kredilere finansman sağlamayı tercih etmişlerdir. Böylelikle piyasaki alternatiflere göre daha yüksek getiri elde etmişlerdir. 10 trilyon dolar büyüklüğündeki mortgage sistemi içinde yüksek riskli(subprime) mortgage kredileri 2001 yılında %7 seviyelerinde iken 2005 yılında %20 seviyesine kadar yükselmiştir. Mortgage sisteminin doğası gereği gayrimenkul yatırımcılarına kullandırılan krediler bir havuzda toplanmaktadır. Bu krediler karşılığında sağlanacak nakit akışları(aynı zamanda riskler) ikincil piyasada farklı bir menkul kıymet olarak diğer yatırımcılara satılmıştır. Böylelikle bireylerin konut sahibi olmalarını sağlayan kredi işlemi ikinci bir finansal varlığa dönüşmüştür. Diğer bir ifadeyle bir koyundan iki post(hatta gelişmiş uygulamalarda sayısı daha çok) çıkarılmıştır. Bu ikincil varlıklar çok sayıda banka ve yatırım fonunun portföyünde değerlendirilmiştir. Kredi derecelendirme şirketleri de konut kredilerine dayanan yüksek riskli tahvillere sahip olduğu kuruluşlara verdiği kredi derecelerinde esneklik yaparak bir bakıma bu saadet zincirinin bir halkası olmuştur. 2006 yılında gayrimenkul piyasasının doyuma ulaşmasıyla birlikte piyasada durgunluklar görülmüş ve konut fiyatlarındaki yükseliş yerini giderek düşüşe bırakmıştır. Fiyatların daha önceden olduğu gibi yükselmemesi yatırımcıların mortgage kredilerine olan ilgisini ciddi anlamda azaltmıştır. Kredi taksitlerinin ödenmesinde sorunların da görülmesiyle birlikte taksitlerini ödeyemeyenler konutlarını satmaya başlamıştır. Benzer şekilde taksitlerini ödeyemeyenlerin konutlarına kredi veren kuruluşlarca el koyulması başladığından gayrimenkul fiyatlarındaki düşüşleri daha da hızlanmıştır. Fiyatların düşüş trendine girmesi diğer kredi kullananların da fiyatlar düşmeden konutlarını satmak istemelerine yol açmıştır. Bu şekilde konut fiyatlarının düşüşü hızlanırken, kredilerin menkul kıymetleştirilerek aktarıldığı finansal kuruluşların portföylerinde kayıplar görülmeye başlanmış hatta bazılarının batma haberleri gündeme gelmiştir. İlerleyen dönemlerde birçok finansal kuruluşun sahibi olduğu mortgage kredilerine yatırım yapan fonlarının batması sorunlu varlıklar aracılığıyla olumsuzluklar bu kuruluşların kendilerine de yansımıştır. Sonuç olarak finansal kriz dolayısıyla küresel bir dalgalanmanın yaşanmasında üç temel gerekçe bulunmaktadır. Bu gerekçeleri atasözlerimizle birlikte değerlendirdiğimizde (her ne kadar bütün olası durumlar için uygun atasözlerimiz bulunsa da) finansal krizin çıkışını birkaç atasözüne bağlayabilmekteyiz. 1. ABD'de faizlerin düşük seyretmesiyle finansal kuruluşların yüksek riskli konut kredilere yönelmesi ve mortgage sistemin işlemesi için gerekli ikincil varlıkların oluşturulmasıyla uluslararası piyasalardaki finansal kuruluşlara da bu riskli varlıklar bulaştırılmıştır. "Bir koyundan iki post çıkmaz" ve "Bir kötünün yedi mahalleye zararı dokunur" 2. Finansal piyasalardaki güven ortamının yitirilmesi ile hedge fonlara yatırım yapanların eş zamanlı olarak yatırımlarını çekmeleri hedge fonların zarar etmelerine hatta iflas etmelerine yol açmıştır. Hedge fonların da portföylerindeki varlıkların fiyatlarına bakmaksızın satması piyasalardaki düşüş eğilimini daha da hızlandırmıştır. "El kazanı ile aş kaynamaz" 3. Faizlerin düşük seviyelerde seyretmesiyle birlikte petrol ve varlık fiyatlarının yüksek seyretmesi likiditenin petrol üreten ülkelerde birikmesine ve bu birikimin yatırım amaçlı olarak gelişmekte olan ülkelere aktarılmasına yol açmıştır. Petrol fiyatlarındaki gerilemeyle birlikte gelişmekte olan ülkelere olan bu fon akımı azalmış hatta tamamen ortadan kalkmıştır. "Dost kara günde belli olur" ve "Dostluk başka alışveriş başka" *** Geçtiğimiz günlerde yapılan yerel seçimler sonucunda kazanan Belediye Başkanımızı, Belediye Meclis üyelerini, İl Genel Meclisi Üyelerini ve Muhtarlarımızı tebrik ediyor; ilçemizin gelişmesine yönelik çalışmalarında başarılar diliyorum. *** Herşey gönlünüzce olsun…
|